پرسشنامه برنامه ریزی استراتژیک مدل برایسون
پرسشنامه برنامه ریزی استراتژیک ابزاری برای گردآوری این دادهها و ایجاد تصویری روشن از شرایط سازمان است. اگر قصد دارید برای سازمان یا کسب و کار خود برنامهریزی استراتژیک انجام دهید، پیش از هر تصمیمی به اطلاعات دقیق و قابل اعتماد از وضعیت فعلی نیاز دارید. این اطلاعات زمانی ارزشمند هستند که دیدگاه مدیران، کارکنان و سایر ذینفعان را نیز در بر بگیرند.
بخشی از این اطلاعات از طریق پاسخ به سوالات برنامهریزی استراتژیک و دریافت دیدگاه این گروهها جمعآوری میشود. آشنایی با نحوه تحلیل این اطلاعات و تبدیل آنها به تصمیمهای عملی نیز برای مدیران اهمیت دارد؛ به همین دلیل، چنین مباحثی میتواند در مسیر یادگیری و توسعه مهارتهای مدیریتی در دوره شوالیه کسب و کار دکتر مهدی فرهادی نیا نیز مورد توجه قرار گیرد.
پرسشنامه یا فرم برنامهریزی استراتژیک چیست؟
فرم برنامهریزی استراتژیک، یک چارچوب ساده و منظم است که به سازمانها کمک میکند مسیر خود را مشخص کنند، اولویتهای مهم را تعیین و برای رسیدن به موفقیت در بلندمدت، اقدامات لازم را برنامهریزی کنند. این فرم با داشتن بخشهای آماده و قابلاستفاده مجدد، برنامهریزی را آسانتر کرده و هماهنگی میان تیمها را بهبود میدهد.
زمانی که چارچوب برنامهریزی مشخص شد، شناخت گزینههای مختلف برای تعیین مسیر کلان سازمان اهمیت پیدا میکند؛ موضوعی که بررسی انواع استراتژی در سطح سازمان را به یکی از بخشهای مهم این فرایند تبدیل میکند.
کاربرد ابزار تحقیق برنامهریزی استراتژیک
اگر در حوزههایی مانند مراکز درمانی، سازمانهای مردم نهاد، شرکتهای فناوری یا نهادهای دولتی فعالیت میکنید، این پرسشنامه یک ابزار مناسب برای ارزیابی وضعیت، اثربخشی و کیفیت فرایند برنامهریزی استراتژیک در حوزه کاریتان است.
کاربردهای این ابزار سنجش را میتوانیم در موارد زیر خلاصه کنیم:
- جمعآوری داده برای مقالات پژوهشی
- تعیین اهداف و اولویتهای راهبردی
- پایش میزان تحقق اهداف استراتژیک
- شناسایی نقاط ضعف و قوت در فرایند تدوین و اجرای برنامهریزی استراتژیک
- تدوین برنامه بلند مدت برای موفقیت سازمان
پرسشنامه برنامه ریزی استراتژیک چگونه طراحی میشود؟
این پرسشنامه باید بر اساس یک مدل نظری معتبر تدوین شود. در ادامه، باید سوالاتی متناسب با ابعاد مدل و تایید متخصصان تهیه شود و در انتها روایی و پایایی آن ارزیابی گردد. در ادامه، مراحل طراحی این پرسشنامه را بر اساس مدل برنامهریزی استراتژیک برایسون توضیح میدهیم.
مولفههای پرسشنامه برنامه ریزی استراتژیک برایسون
فرم برنامهریزی استراتژیک برایسون شامل ۵ بعد اصلی و ۱۰ مولفه است. در یک نمونه پرسشنامه برنامه ریزی استراتژیک بر مبنای این مدل، هر یک از این ابعاد و مولفهها برای برنامهریزی و اجرای موفق راهبردهای سازمانی اهمیت دارند:
|
ابعاد و مولفههای پرسشنامه در برنامهریزی استراتژیک برایسون |
|||
|
ابعاد |
مولفهها |
||
| هویت و جهتگیری سازمان
|
تعیین ماموریت | شناسایی ارزشها و فلسفه وجودی سازمان | ترسیم چشمانداز و موفقیت آینده |
| تحلیل وضعیت موجود
|
ارزیابی محیط داخلی (نقاط قوت و ضعف) | ارزیابی محیط خارجی (فرصتها و تهدیدها) | شناسایی مسائل و چالشهای استراتژیک |
| ذینفعان و اولویتها
|
شناسایی ذینفعان کلیدی | بررسی نیازها و انتظارات ذینفعان | تعیین الزامات و ماموریتهای قانونی یا سازمانی |
| اهداف و راهبردها
|
تعیین اولویتهای استراتژیک | تدوین اهداف استراتژیک | انتخاب و طراحی راهبردهای دستیابی به اهداف |
| سنجش، اجرا و بازنگری
|
تدوین برنامه عملیاتی | تعریف شاخصهای ارزیابی عملکرد | پایش، بازنگری و بهبود مستمر استراتژیها |
هویت و جهتگیری سازمان
این بخش به چرایی وجود سازمان برمیگردد؛ یعنی ماموریت، ارزشها و چشماندازی که جهت حرکت را مشخص میکند. این مولفه در پرسشنامه به درک بهتر شما از وجود یا عدم وجود برداشت مشترک اعضا از مسیر کلی سازمان کمک میکند.
تحلیل وضعیت موجود
این مولفه با نمایش تصویر واقعی سازمان از درون، به بررسی نقاط قوت و ضعف، فرصتها، تهدیدها و مسئلههای استراتژیک میپردازد. سوالات مرتبط با این بخش در پرسشنامه برنامه ریزی استراتژیک کمک میکند تصمیمگیری از حد حدس و برداشت شخصی خارج و بر پایه شناخت وضعیت فعلی انجام شود.
ذینفعان و اولویتها
در این بخش از فرم برنامهریزی استراتژیک، سازمان مشخص میکند چه کسانی روی تصمیمها اثر میگذارند یا از آنها اثر میپذیرند و کدام نیازها باید در اولویت قرار بگیرند. این مولفه برای سنجش انتظارات، میزان همراهی و حساسیتهای کلیدی بسیار مهم است. درک درست از خواستهها و رفتار افراد، علاوه بر بهبود تصمیمگیری، به مدیران کمک میکند عوامل انسانی مؤثر بر مسیر کسبوکار را بهتر بشناسند؛ موضوعی که با مباحث روانشناسی موفقیت در کسب و کار نیز ارتباط پیدا میکند.
اهداف و راهبردها
در مولفه هدف و راهبرد، سازمان از مرحله شناخت به مرحله انتخاب میرسد. در این مرحله سازمان تصمیم میگیرد برای حل مسئلهها و رسیدن به آینده مطلوب، چه هدفها و چه راهبردهایی را دنبال کند. با بررسی پاسخهای مرتبط با این مولفه در پرسشنامه، میتوانید ارزیابی کنید پاسخدهنده تا چه حد با اهداف و مسیرهای پیشنهادی همسو است.
سنجش، اجرا و بازنگری
در مدل برایسون، برنامهریزی یک فرایند ایستا نیست و باید به طور دورهای بازبینی شود. این بخش از پرسشنامه برنامه ریزی استراتژیک هم با همین هدف اجرا میشود؛ به عبارتی، به عملی شدن استراتژی و سپس ارزیابی دوباره آن مربوط است. این مولفه در پرسشنامه برای سنجش آمادگی اجرا، شاخصهای پایش و ظرفیت اصلاح مسیر مهم تلقی میشود.
نحوه نمرهگذاری سوالات پرسشنامه در برنامهریزی استراتژیک
نمرهگذاری فرم برنامهریزی استراتژیک بر اساس مقیاس پنج درجهای لیکرت انجام میشود. در این روش، پاسخدهندگان میزان موافقت یا تحقق هر عبارت را از ۱ تا ۵ مشخص میکنند:
۱ = کاملا مخالفم / بسیار ضعیف
۲ = مخالفم / ضعیف
۳ = نظری ندارم / متوسط
۴ = موافقم / خوب
۵ = کاملا موافقم / بسیار خوب
برای محاسبه امتیاز، نمرات همه گویهها (سوالات) با یکدیگر جمع میشوند و امتیاز کل پرسشنامه به دست میآید. همچنین میتوان برای هر یک از ابعاد پرسشنامه نیز امتیاز جداگانه محاسبه کرد تا نقاط قوت و ضعف سازمان در هر حوزه مشخص شود.
تفسیر نتایج فرم ارزیابی برنامهریزی استراتژیک
با توجه به اینکه امتیاز هر یک از ابعاد پرسشنامه برنامه ریزی استراتژیک بر مبنای میانگین محاسبه میشود، نمره نهایی آن در بازه ۱ تا ۵ قرار میگیرد:
- اگر میانگین امتیازات یک بعد بیشتر از ۳ باشد، میتوان نتیجه گرفت که وضعیت آن بعد در سطح مطلوب قرار دارد.
- در مقابل، میانگین کمتر از ۳ نشاندهنده نیاز به بهبود و تقویت آن حوزه است.
- میانگین برابر با ۳ بیانگر وضعیت متوسط است.
بر اساس دستهبندی فوق میتوانیم اینگونه نتیجهگیری کنیم:
- هرچه امتیاز نهایی بالاتر باشد، نشاندهنده وضعیت مطلوبتر سازمان در زمینه برنامهریزی استراتژیک، همسویی اهداف، تدوین راهبردها و آمادگی برای اجرای برنامههای راهبردی است.
- در مقابل، امتیازهای پایین بیانگر وجود ضعف در فرآیندهای برنامهریزی، نیاز به بازنگری در راهبردها و لزوم بهبود سازوکارهای مدیریتی و تصمیمگیری هستند. در چنین شرایطی، توانایی مدیر در هماهنگکردن منابع، اجرای برنامهها و تبدیل تصمیمهای مدیریتی به اقدام عملی اهمیت بیشتری پیدا میکند و شناخت مفهوم مدیریت اجرایی چیست میتواند در این زمینه مفید باشد.
روایی و پایایی فرم ارزیابی برنامهریزی استراتژیک
- آیا پرسشنامه برنامه ریزی استراتژیک روایی و پایایی دارد؟ برای پاسخ به این سوال باید ابتدا به بررسی این دو مفهوم بپردازیم.
- روایی (Validity) به میزان توانایی ابزار اندازهگیری در سنجش دقیق مفهوم یا ویژگی مورد نظر اشاره دارد.
- پایایی (Reliability) به میزان ثبات، دقت و قابلیت اعتماد ابزار اندازهگیری در شرایط مشابه اشاره دارد. به این معنا که اگر یک ابزار در زمانها یا شرایط یکسان چندین بار اجرا شود، نتایج حاصل باید از هماهنگی و ثبات کافی برخوردار باشند.
با توجه به تعاریف ذکر شده میتوانیم ذکر کنیم:
یک پرسشنامه زمانی از روایی مطلوب برخوردار است که سوالات آن دقیقا همان سازه یا متغیری را که پژوهشگر قصد اندازهگیری آن را دارد، ارزیابی کند و نتایج حاصل، بازتابی صحیح از واقعیت باشند. به عنوان مثال، اگر هدف شما ارزیابی میزان تعهد کارکنان در یک سازمان است، سوالات باید در راستای ارزیابی همین ویژگی طراحی شوند، نه ارزیابی ویژگی دیگر ماند رضایت شغلی کارکنان.
یک پرسشنامه زمانی از پایایی مطلوب برخوردار است که در شرایط یکسان و برای افراد مشابه، نتایجی ثابت، قابل اعتماد و سازگار ارائه دهد.
حال میتوانیم به سوال مطرح شده اینگونه پاسخ دهیم:
روایی و پایایی فرم ارزیابی برنامهریزی استراتژیک در مطالعات مختلف مورد بررسی قرار گرفته و از اعتبار مناسبی برخوردار است. با این حال، بهتر است شما به عنوان پژوهشگر، متناسب با جامعه آماری خود، روایی (مانند روایی محتوا، صوری و …) و پایایی (مانند آلفای کرونباخ، بازآزمایی و ..) ابزار را مجددا ارزیابی و گزارش کنید.
نتیجه گیری؛ پرسشنامه برنامه ریزی استراتژیک چه کاربردی دارد؟
اگر قصد دارید برنامهریزی استراتژیک را بر پایه دادههای واقعی انجام دهید، استفاده از پرسشنامه برنامه ریزی استراتژیک میتواند نقطه شروع مناسبی باشد. این ابزار با جمعآوری دیدگاه مدیران، کارکنان و سایر ذینفعان، به شناسایی وضعیت موجود و تصمیمگیری آگاهانهتر کمک میکند. یک پرسشنامه استاندارد معمولا مولفههایی مانند هویت و جهتگیری سازمان، تحلیل وضعیت موجود، ذینفعان، اهداف و راهبردها و همچنین سنجش، اجرا و بازنگری را پوشش میدهد. در کنار این موارد، توجه به روایی و پایایی پرسشنامه نیز اهمیت زیادی دارد. زیرا پرسشنامهای که از اعتبار و قابلیت اعتماد کافی برخوردار باشد میتواند مبنای تصمیمهای استراتژیک دقیق و اثربخش قرار گیرد.
سوال متداول درباره پرسشنامه برنامهریزی استراتژیک
فرم برنامهریزی استراتژیک برای چه سازماهایی مناسب است؟
این پرسشنامه برای کسب و کارهایی که در حال تدوین، اجرا یا ارزیابی برنامهریزی استراتژیک هستند کاربرد دارد؛ مانند سازمانهای دولتی، شرتهای خصوصی، مراکز درمانی، آموزشی
سوالات فرم برنامهریزی استراتژیک برایسون چه تعداد است؟
این ابزار شامل ۳۲ سوال در ده مولفه است.
منبع: contentsnare.com
